नेपालको कृषि अहिले एक महत्त्वपूर्ण मोडमा छ। किसानहरूले ऑर्गानिक मल जस्तै वृक्ष पोषक लाई उपयोगी देखेपनि, रासायनिक उत्पादनहरूको भारी मार्केटिङ र सरकारी प्राथमिकताको कारण तिनीहरू बाध्य भएर केमिकल मल प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था छ। यस ब्लगमा माटोको स्वास्थ्य, पानी व्यवस्थापन, कीरा नियन्त्रण, खेती प्रणाली, र सरकारको भूमिकाबारे विस्तृत रूपमा चर्चा गरिएको छ। अब, के हामी हानिकारक रासायनिक मल प्रयोग गर्नेछौं वा ऑर्गानिक खेतीलाई रोज्नेछौं? निर्णय तपाईंको हातमा छ!

कृषिको भविष्य: किन ऑर्गानिक मल जस्तै वृक्ष पोषकलाई रासायनिक उत्पादनहरूभन्दा बढी प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ?

भूमिका (Introduction)

नेपालको कृषि अहिले दुई बाटोको सङ्गममा छ। किसानहरू जस्तै किशानलाई थाहा छ कि वृक्ष पोषक जस्ता ऑर्गानिक मल (organic fertilizer) माटोको स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ। तर, रासायनिक उत्पादनहरूको आकर्षक प्याकेजिङ (packaging) र भारी मार्केटिङ (marketing) को कारणले गर्दा किसानहरूलाई बाध्य भएर तिनै उत्पादनहरू किन्नु परेको छ।

किन किसानहरूसँग विकल्प हुँदैन?

किशानले आफ्नो अनुभव बाँडे, उनले २०० लिटर पानी, २० किलो माटो, र १ लिटर वृक्ष पोषक मिसाएर प्रयोग गरे। नतिजा धेरै राम्रो देखियो, तर बजार अझै पनि रासायनिक मललाई प्राथमिकता दिन्छ। किन?

• केमिकल उत्पादनको आकर्षक डिजाइन
• सरकारले रासायनिक मललाई बढी प्राथमिकता दिने नीति
• ऑर्गानिक कृषि ढिलो प्रभाव पार्छ भन्ने गलत बुझाइ

समाधान: नेपाल बायो कृषि उत्पादन केन्द्रले यो समस्या समाधान गर्न उच्च गुणस्तरका ऑर्गानिक मलहरू उपलब्ध गराइरहेको छ।

डा. निरज पौडेल भन्छन्: माटोको स्वास्थ्य नै कृषि हो

१. खेती प्रणाली र पोषण (Cropping System and Nutrition)

• मोनोक्रपिंग (Monocropping) ले माटोको प्राकृतिक पोषण (nutrients) घटाउँछ।
• वृक्ष पोषक जस्ता ऑर्गानिक मलहरूले ब्याक्टेरिया (bacteria) र लाभदायी सूक्ष्मजीवहरू (microorganisms) थपेर माटोलाई पुनः स्वस्थ बनाउँछ।
• कम्तिमा ५ ठाउँबाट माटो परीक्षण गर्नुपर्छ।

२. पानी/सिंचाइ व्यवस्था (Water and Irrigation Management)

• ऑर्गानिक खेतीले माटोको पानी सोस्ने क्षमता बढाउँछ।
• रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोगले माटो सुक्खा पार्छ।

३. रोग र यसको असर (Plant Diseases and Their Impact)

• रासायनिक विषादीहरू (chemical pesticides) ले क्षणिक फाइदा दिन्छ, तर लामो समयपछि बिरुवाको रोग प्रतिरोध क्षमता (immunity) घट्छ।
• नीमको तेल (Neem Oil) जस्ता ऑर्गानिक समाधानहरू बिरुवालाई प्राकृतिक रूपमा बलियो बनाउँछन्।

४. कीराको व्यवस्थापन (Insect Management in Organic Farming)

मार्कण्डेय अधिकारी भन्छन्:

• नगर्नुहोस्: खेतमा आगो लगाएर जैविक पदार्थ (organic matter) नष्ट नगर्नुहोस्।
• गर्नुहोस्: जैविक पदार्थलाई सडाएर माटोको उर्वराशक्ति बढाउनुहोस्।

किन अझै पनि केमिकल मलको प्रयोग भइराखेको छ?

• छोटो समयमा राम्रो उत्पादन दिने भ्रम
• स्थानीय पसलमा सजिलै पाइने उपलब्धता
• सरकारी अनुदान (subsidy) र बजार ब्रान्डिङ (branding) को कारण

सरकारले के गर्नुपर्छ?

• ऑर्गानिक खेतीलाई अनुदान दिइनुपर्छ।
• किसानहरूलाई ऑर्गानिक उत्पादनको महत्त्व सिकाउनु पर्छ।
• ऑर्गानिक प्रमाणिकरण (Organic Certification) को व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।

किसानले नै किन आफ्नो उत्पादन खान सक्दैनन्?

किशान प्रश्न गर्छन्:

1. किसानले नै आफ्नो उत्पादन खान किन सक्दैनन्?
   • बजारको मागका कारण सबै राम्रो उत्पादन बिक्री गरिन्छ, आफूले खान बाँकी हुँदैन।
2. किसानले आफू खान नचाहने उत्पादन किन बेच्छन्?
   • रासायनिक मल प्रयोग गरिएका उत्पादनहरू स्वस्थ नहुन सक्छन्।
3. फूलगोभी (cauliflower) को १० किलोको मूल्य १०० रुपैयाँ मात्र किन छ?
   • अत्यधिक उत्पादन (overproduction) ले मूल्य घटाएको छ।

ऑर्गानिक उत्पादनको आयु किन लामो हुन्छ?

• ऑर्गानिक उत्पादनको कोष संरचना (cell structure) बलियो हुन्छ।
• रासायनिक मलले चाँडै बढाउँछ, तर बिरुवालाई कमजोर बनाउँछ।
• ऑर्गानिक उत्पादनमा प्राकृतिक एन्टिअक्सिडेन्ट (antioxidants) हुन्छन्, जसले छिटो बिग्रिन दिँदैन।

कहाँ हराए माटोका जिउँदा प्राणीहरू? (Earthworms)

• गोबर किराहरू (earthworms) माटोलाई मलिलो बनाउने प्रमुख तत्व हुन्।
• रासायनिक मलको अति प्रयोगले तिनीहरू हराउँदै गएका छन्।
• ऑर्गानिक खेतीले तिनीहरूलाई पुनः फिर्ता ल्याउँछ।

निष्कर्ष

कृषि परिवर्तनको मोडमा छ। किशान जस्ता सचेत किसानहरूलाई वृक्ष पोषक जस्ता ऑर्गानिक मलको महत्व थाहा छ। तर, सरकार, बजार, र जनचेतना बिना यो संक्रमणको गति ढिलो हुन्छ।

अपील (Call to Action)

• सरकारले ऑर्गानिक खेतीलाई प्रोत्साहन दिनुपर्छ।
• किसानहरूले माटो परीक्षण गरेर ऑर्गानिक मल प्रयोग गर्नुपर्छ।
• उपभोक्ताले (consumers) ऑर्गानिक उत्पादन खरिद गरेर किसानलाई समर्थन गर्नुपर्छ।

अब निर्णय तपाईंको हातमा छ – के हामी अझै पनि हानिकारक रासायनिक उत्पादन प्रयोग गर्नेछौं वा वृक्ष पोषक जस्ता ऑर्गानिक समाधानलाई स्वीकार गर्नेछौं?

The Future of Agriculture: Why Organic Fertilizers Like Vrikhs Poshak Must Be Promoted Over Chemical Products

Introduction

Agriculture is at a crossroads. Farmers like Kishan are aware that organic products like Vrikhs Poshak are healthier and better for soil sustainability. However, due to the heavy marketing and attractive packaging of chemical products, farmers often feel they have no choice but to purchase them. This article discusses why organic farming must be prioritized at the national level and explores key topics like soil health, cropping systems, plant nutrition, irrigation, plant diseases, and the long-term impact of chemical vs. organic farming.

Why Farmers Feel They Have No Choice

Kishan, a dedicated farmer, shared his experience mixing 200 liters of water, 20 kg soil, and 1 liter of Vrikhs Poshak. The results were impressive, yet the market still favors chemical fertilizers due to aggressive marketing tactics. The bottle design of chemical fertilizers is attractive, making them more appealing to buyers. This is an unfair advantage that forces farmers into dependency.

Key Issues:

• Lack of awareness and promotion of organic products
• Central and local government policies favoring chemical fertilizers
• Misconceptions about organic farming being slow and ineffective

Solution: The Nepal Bio Krishi Utpadan Kendra is working to change this narrative by providing high-quality organic alternatives.

Insights from Dr. Niraj Poudel: Importance of Soil Health

Dr. Niraj Poudel emphasizes that soil health is the foundation of agriculture. Without fertile soil, farmers will struggle to maintain yields. Several factors influence soil health:

1. Cropping System and Nutrition

Farmers often rely on monocropping, which depletes the soil of essential nutrients. Organic fertilizers like Vrikhs Poshak enhance soil fertility by adding organic matter, beneficial microbes, and slow-release nutrients. Soil testing from at least 5 points in a field is necessary to determine nutrient deficiencies.

2. Water and Irrigation Management

Efficient irrigation ensures that nutrients are absorbed properly. Organic farming retains more soil moisture, reducing the need for excessive watering. Over-irrigation with chemical fertilizers leads to soil degradation.

3. Plant Diseases and Their Impact

Different plant diseases affect stems and leaves. Chemical pesticides offer short-term benefits but weaken the plant’s natural defense system. Organic methods, including neem-based pesticides, enhance plant immunity over time.

4. Insect Management in Organic Farming

Markanday Adhikari, a key figure in organic research, continues to study types of insects affecting cash crops. Instead of burning crop residue, farmers should decompose it to enrich soil organic matter.

Why Chemical Fertilizers Are Still Preferred

1. Short-term Benefits vs. Long-term Harm: Farmers see immediate growth and yield increases with chemical fertilizers, but this comes at a cost. Long-term use leads to soil infertility, pest resistance, and lower organic matter content.
2. Easy Availability: Chemical products are readily available in local shops, while organic fertilizers require effort to source.
3. Marketing and Branding: Chemical products have strong branding and government subsidies, making them cheaper.

The Need for Government-Level Support and Lobbying

• Organic certification programs should be implemented at the national level.
• Subsidies should be shifted from chemical to organic fertilizers.
• Awareness campaigns should educate farmers about the long-term benefits of organic farming.

The Reality of Farmers: Why They Can’t Even Eat Their Own Produce

One of the biggest paradoxes in modern agriculture is why farmers don’t eat their own crops. Kishan asks some hard-hitting questions:

1. Why can’t farmers eat their own produce?
   • Due to market demand, farmers prioritize selling their best crops, leaving little for themselves.
2. Why do farmers sell products they wouldn’t eat?
   • Chemical-based crops grow faster and look better, but they aren’t necessarily safe.
3. Why is cauliflower selling for just Rs. 100 per 10 KG?
   • Overproduction due to chemical-based farming drives down prices.

Why Organic Products Have a Longer Shelf Life

Many people wonder why organic products last longer than chemically-grown ones. The answer lies in the cellular structure of plants:

• Organic plants have stronger cell walls, making them less prone to decay.
• Chemical fertilizers accelerate growth but weaken the plant’s natural resilience.
• Organic crops contain natural antioxidants that delay spoilage.

Where Have Earthworms Gone?

Earthworms are vital for soil aeration and nutrient cycling, yet their populations have declined due to excessive chemical fertilizer use. Organic farming revives earthworm populations, improving soil structure and fertility.

Conclusion

Agriculture is at a critical juncture. Farmers like Kishan are waking up to the reality that organic products like Vrikhs Poshak are the future. However, without government support, proper branding, and farmer education, the transition will be slow.

Call to Action

• Governments must promote organic farming through subsidies and education.
• Farmers should test their soil and shift to organic inputs for long-term sustainability.
• Consumers should demand organic produce to create market incentives for farmers.

The future of agriculture depends on how we act today. Will we continue using harmful chemicals, or will we embrace sustainable solutions like Vrikhs Poshak and other organic innovations? The choice is ours.